Jak odrzucić spadek?

W razie przyjęcia spadku wprost dochodzi do sytuacji, w której spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczeń. Oznacza to, że spadkobierca ponosi odpowiedzialność za wszystkie zobowiązania zmarłego i to nie tylko z majątku spadkodawcy, ale także z majątku osobistego. Dlatego też chcąc uniknąć odpowiedzialności za długi spadkowe spadkobiercy najczęściej decydują się spadek odrzucić. Zgodnie z przepisami prawa spadkowego, spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Innymi słowy spadkobierca, który odrzuca spadek, nie dziedziczy majątku po zmarłym, a tym samym nie ponosi odpowiedzialności za długi zmarłego. Odrzucenie spadku następuje poprzez złożenie stosownego oświadczenia przed notariuszem lub przed sądem.

Wniosek o odrzucenie spadku

By odrzucić spadek przed sądem, należy złożyć wniosek o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Oświadczenie o odrzuceniu spadku może być również złożone w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Można je złożyć w formie ustnej lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinno zawierać: imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania, tytuł powołania do spadku oraz treść złożonego oświadczenia. Oświadczenie powinno również zawierać wymienienie wszelkich wiadomych składającemu oświadczenie osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych, jak również wszelkich testamentów, nawet jeśli osoba która składa oświadczenie uważa że są one nieważne, a także  dane dotyczące treści i miejsca przechowania testamentów.

Odrzucenie spadku u notariusza

Decydując się na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed sądem należy liczyć się z koniecznością stawiennictwa w sądzie na rozprawie, której termin może być bardzo odległy. Zdecydowanie sprawniej przebiega złożenie takiego oświadczenia przed notariuszem, co daje szansę załatwienia sprawy nawet w jeden dzień. Ponadto, zgodnie z treścią przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, koszt odrzucenia spadku u notariusza wynosi 50,00 zł netto za jedną osobę odrzucającą spadek. Z kolei opłata sądowa od wniosku o odebranie oświadczenia od jednej osoby wynosi 100 zł.

Odrzucenie spadku u notariusza i co dalej?

Jeśli osoba powołana do dziedziczenia odrzuciła spadek u notariusza, jest ona traktowana tak jakby nie dożyła otwarcia spadku. Oznacza to, że do dziedziczenia powołani zostaną zstępni osoby odrzucającej spadek. Dlatego też należy pamiętać, że chcąc uniknąć odpowiedzialności za długi spadkowe, również zstępni odrzucającego muszą złożyć takie oświadczenie. W sytuacji gdy zstępni odrzucającego spadek są pełnoletni, oświadczenie jest składane przez nich osobiście. Jeśli jednak nie ukończyli oni 18-tego roku życia, oświadczenie o odrzuceniu spadku w jego imieniu składają rodzice, a do tego potrzebna jest zgoda sądu. 

Odrzucenie spadku – kolejność dziedziczenia

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka obejmuje trzy etapy. Pierwszy etap stanowi odrzucenie spadku przez rodzica powołanego do dziedziczenia – wówczas w miejsce rodzica do spadku powołani zostaną jego zstępni. Drugim etapem jest wystąpienie z wnioskiem o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka jaką jest odrzucenie spadku. Dopiero gdy sąd udzieli zezwolenia na złożenie oświadczenia, rodzice mogą odrzucić spadek w imieniu dziecka.

Więcej na ten temat w: Odrzucenie spadku przez małoletniego

Odrzucenie spadku, a długi w banku

Jak już wspomniano, osoba odrzucająca spadek nie wstępuje w prawa i obowiązki zmarłego, a tym samym nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy. Należy jednak liczyć się z tym, że ustawodawca przyznał wierzycielom zmarłego, prawo do podważenia skuteczności odrzucenia spadku. Jak wskazuje art. 1024 k.c. wierzyciel może żądać, aby oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone z pokrzywdzeniem wierzycieli, zostało uznane za bezskuteczne wobec niego. Przy czym, wierzyciel może żądać aby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne,  w ciągu sześciu miesięcy od chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, lecz nie później niż przed upływem trzech lat od odrzucenia spadku.

Ile czasu na odrzucenie spadku?

Termin na odrzucenie spadku wynosi 6 miesięcy od dnia powzięcia informacji o tytule swojego powołania. Dla osób które zostają powołane do dziedziczenia w pierwszej kolejności, termin ten zwykle będzie biegł od dnia śmierci spadkodawcy. Jeśli zaś chodzi o osoby powołane do dziedziczenia w miejsce osoby odrzucającej spadek, to termin ten zwykle będzie biegł od dnia, w którym powzięły one informację o odrzuceniu spadku. 

Czas na odrzucenie spadku

W przypadku małoletniego dziecka, termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku co do zasady rozpocznie swój bieg w dniu, kiedy jego przedstawiciel ustawowy dowiedział się, iż małoletni jest powołany do spadku – zwykle będzie nim dzień odrzucenia spadku przez rodzica. Jak wyżej wspomniano, aby odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka należy złożyć stosowny wniosek do sądu, co z kolei rodzi ryzyko, że sąd nie zdąży rozpoznać sprawy w tym czasie. Nie ma jednak powodów do obaw, bowiem przyjmuje się, że na czas trwania postępowania w przedmiocie wyrażenia zgody na odrzucenie spadku termin do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu (innymi słowy – nie biegnie). 

Jak odrzucić spadek po upływie terminu?

Zgodnie z aktualnie obowiązującą regulacją, brak złożenia oświadczenia w terminie sześciomiesięcznym powoduje, że spadkobierca przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że spadkobierca odpowiada za zobowiązania spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Przy czym, zasada ta dotyczy spadków otwartych po 18 października 2015 r. Jeśli spadkodawca zmarł przed tą datą, niewywiązanie się z sześciomiesięcznego terminu na złożenie oświadczenia powoduje przyjęcie spadku wprost a w konsekwencji nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spadkowe.

Odrzucenie spadku po terminie u notariusza

Przepisy prawa cywilnego przewidują możliwość uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia, jednak może się to odbyć wyłącznie na drodze sądowej. Tym samym, odrzucenie spadku po terminie u notariusza nie będzie możliwe – jedyną możliwością pozostaje złożenie stosownego wniosku do sądu.

Jak napisać wniosek o odrzucenie spadku po terminie?

Kluczową kwestią we wniosku o odrzucenie spadku po terminie (a precyzyjniej: uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia) jest wykazanie, że brak złożenia oświadczenia w terminie wynikał z groźby lub błędu. Takim błędem może być np. błąd co do składu masy spadkowej. Przy czym, błąd ten nie może być wynikiem niedbalstwa spadkobiercy, a musi być uzasadniony okolicznościami sprawy. Termin do złożenia takiego wniosku wynosi rok od chwili, w której spadkobierca błąd wykrył, lub od chwili kiedy ustał stan obawy. Jeśli chodzi o inne warunki wniosku, to należy pamiętać, że spadkobierca powinien w jego treści oświadczyć jednocześnie, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

Odrzucenie spadku a zachowek

Czy osoba, która zdecydowała się odrzucić spadek, może domagać się zachowku od innego spadkobiercy, bądź od osoby która została obdarowana przez spadkodawcę za jego życia? Na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Wspomniana wyżej fikcja prawna, zgodnie z którą osoba odrzucająca spadek traktowana jest tak jakby nie dożyła jego otwarcia, przekłada się także na uprawnienie do zachowku. Uprawnienie do zachowku może zostać zachowane jedynie w przypadku, gdyby spadkobierca odrzucił spadek w ramach dziedziczenia testamentowego, a przyjął spadek z dziedziczenia ustawowego. Jest to jednak złożone zagadnienie, które najlepiej omówić z fachowym pełnomocnikiem.

W kontekście zachowku warto poruszyć także inną kwestię. W praktyce może dojść do sytuacji, w której osoba powołana do dziedziczenia odrzuca spadek nie po to by uchronić się przed długami zmarłego, a po to by nie płacić zachowku, zakładając, że brak tytułu spadkobiercy zwalnia z obowiązku  jego zapłaty. Należy jednak pamiętać, że do zapłaty zachowku zobowiązani są nie tylko spadkobiercy, ale także osoby obdarowane przez spadkodawcę za jego życia. Innymi słowy, odrzucenie spadku przez osobę obdarowaną, nie zwolni jej z obowiązku zapłaty zachowku.

Artykuł Odrzucenie spadku – jak odrzucić spadek? pochodzi z serwisu Spadek Adwokat.

Kolejność dziedziczenia ustawowego

Polskie przepisy cywilne wyróżniają sześć grup spadkobierców ustawowych, uzależniając pierwszeństwo dziedziczenia od bliskości więzów spadkobierców ze spadkodawcą. I tak, grupy te prezentują się następująco:

• I GRUPA- Małżonek i dzieci spadkodawcy, natomiast jeżeli dziecko zmarło przed otwarciem spadku to dziedziczyć będą jego dzieci, 
• II GRUPA- Małżonek oraz rodzice spadkodawcy- jeśli spadkodawca nie posiadał małżonka w momencie śmierci, to jego rodzice będą jedynymi spadkobiercami, 
• III GRUPA- Małżonek oraz rodzeństwo spadkodawcy oraz zstępni (dzieci rodzeństwa)
• IV GRUPA- Dziadkowie spadkodawcy
• V GRUPA- Pasierbowie i pasierbice- czyli dzieci współmałżonka spadkodawcy
• VI GRUPA- Gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarb Państwa, jeśli nie da się ustalić miejsca ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub gdy zamieszkiwał on za granicą

Zaznaczenia wymaga, iż każda z wyżej wymienionych grup dochodzi do dziedziczenia tylko wtedy, gdy nie ma osób uprawnionych do dziedziczenia z grupy przed nią. 

Dziedziczenie ustawowe a testament 

W przypadku gdy spadkodawca pozostawił po sobie testament, to dokument ten będzie miał pierwszeństwo nad przepisami kodeksu cywilnego odnośnie dziedziczenia. W testamencie spadkodawca może zmienić kolejność dziedziczenia w odróżnieniu od dziedziczenia ustawowego. Oczywiście testament jako pismo winno spełniać szereg wymogów, więc warto go sporządzić notarialnie lub wcześniej zasięgnąć porady doświadczonego adwokata w tej materii. Co ważne, spadkodawca w testamencie może powołać do dziedziczenia kogo chce- wedle swej woli, mogą to być też osoby całkowicie z nim niespokrewnione lub nawet obce. W takim przypadku, osoby, które bez testamentu dziedziczyłyby ustawowo mają prawo do wystąpienia do sądu o zapłatę zachowku. 

Dziedziczenie ustawowe przez małżonka i dzieci – ile dziedziczy żona/mąż oraz dzieci? 

Jak podano wyżej, małżonek może dziedziczyć aż z trzech grup jako spadkobierca ustawowy, albo samodzielnie, albo wraz z dziećmi, albo wraz z rodzicami i rodzicami spadkodawcy. Najczęściej mamy do czynienia z sytuacją, gdy małżonek dziedziczy razem z dziećmi, w takim wypadku należeć im się będą równe części z majątku. Jednak, udział należny małżonkowi nie może być mniejszy niż ¼ całego spadku (będzie to dotyczyło sytuacji, gdy spadkodawca posiadał co najmniej 4 dzieci). 

W sytuacji, gdy małżonek będzie dziedziczył wraz z rodzicami spadkodawcy lub z jednym z rodziców i z rodzeństwem, to małżonek powinien otrzymać połowę spadku. Co istotne, w sytuacji, gdy zmarły w chwili śmierci nie posiadał rodzeństwa, rodziców i zstępnych rodzeństwa (najczęściej ich dzieci) to małżonek otrzyma całość spadku. 

Przykłady:

Zmarł Jan Nowak, który miał jedno dziecko i żonę. Kto odziedziczy spadek? Zarówno dziecko, jak i żona odziedziczą po ½ spadku. 

Zmarła Janina Kostrzewa, która miała męża i czworo dzieci. W takiej sytuacji, spadek będzie trzeba rozdzielić między pięć osób. Jako, że żona ustawowo musi odziedziczyć minimalnie ¼ spadku, to pozostałą część spadku dzieci odziedziczą w częściach równych. 

Dziedziczenie ustawowe przez dzieci przysposobione (adoptowane)

Dzieci przysposobione traktowane są na równi z dziećmi biologicznymi spadkodawcy. Jednak ich dziedziczenie będzie zależało od tego, czy przysposobienie zostało orzeczone pełne czy niepełne. W sytuacji, gdy mamy do czynienia z przysposobieniem pełnym, dziecko dziedziczy po rodzicu, który go przysposobił i jego krewnych tak, jakby był jego biologicznym dzieckiem. Tak samo, rodzic przysposabiający dziedziczy po dziecku, które adoptował oraz po jego zstępnych. Natomiast, gdy doszło do przysposobienia niepełnego: 

• przysposobiony dziedziczy w takim samym udziale jak jego dzieci, a zstępni przysposobionego dziedziczą po przysposabiającym na tych samych zasadach,
• przysposobiony i jego zstępni nie dziedziczą po członkach rodziny przysposabiającego, a krewni ci nie dziedziczą po przysposobionym i jego zstępnych, 
• rodzice przysposobionego nie dziedziczą po przysposobionym, a w ich miejsce dziedziczy po przysposobionym przysposabiający. 

Dziedziczenie po zmarłym małżonku w czasie trwania rozwodu lub separacji

Bez wątpienia, po orzeczeniu rozwodu, były małżonek nie będzie dziedziczyć po żonie lub mężu. Jednak co w sytuacji, gdy formalnie małżonkowie byli jeszcze małżeństwem, a toczyła się sprawa o rozwód, a jeden z nich zmarł? Wtedy formalnie dziedziczyć na podstawie będzie drugi z małżonków, a postępowanie rozwodowe lub o separację zostanie umorzone. Jeśli któryś ze spadkobierców ustawowych uzna, iż ze względu na powody moralne, małżonek taki nie powinien dziedziczyć, może złożyć pozew o wyłączenie małżonka od dziedziczenia. Muszą być do tego spełnione dwie przesłanki:

• Małżonek- spadkodawca wystąpił o rozwód lub o separację z wyłącznej winy drugiego z małżonków, który pozostaje przy życiu, będzie to miało zastosowanie też, gdy małżonek wyrazi taką wolę w odpowiedzi na pozew o rozwód, nie musi on być inicjatorem postępowania. 
• Śmierć małżonka- spadkodawcy nastąpiła w czasie trwania postępowania o rozwód lub separację- chodzi tu o to, by pozew o rozwód lub o separację został złożone jeszcze za życia zmarłego później małżonka i by nie został cofnięty. Tu należy uważać na braki formalne, bowiem, gdy sąd wezwie do uzupełnienia braków formalnych pozwu, a później go zwróci, to istnieje taka sytuacja, jakby powód w ogóle nie złożył pozwu, więc nie będzie możliwości wyłączenia drugiego małżonka od dziedziczenia. 

Co ważne, termin na złożenie pozwu o wyłączenie małżonka od dziedziczenia musi być złożony w ciągu 6 miesięcy od momentu, gdy dany spadkobierca dowiedział się o śmierci małżonka-spadkodawcy.

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż wystąpienie przesłanek do orzeczenia rozwodu tj. trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, czyli tzw. separacja faktyczna nie jest sama w sobie podstawą do wyłączenia małżonka od dziedziczenia. Małżonek, który pozostaje w separacji orzeczonej orzeczeniem sądu nie dziedziczy z ustawy, ale może dziedziczyć na podstawie testamentu. Natomiast, gdy zmarły małżonek wystąpił o orzeczenie separacji z winy małżonka przed śmiercią spadkodawcy, a żądanie jest uzasadnione to sąd może wyłączyć tego małżonka od dziedziczenia. 

Dziedziczenie ustawowe przez rodziców i rodzeństwo zmarłego

Rodzice zmarłego będą mogli dziedziczyć tylko wtedy, gdy zmarły w momencie śmierci nie posiadał dzieci, ani dalszych zstępnych np. wnuków. Wtedy rodzice będą dziedziczyć wraz z żoną lub mężem zmarłego- o ile taki jest. W sytuacji, gdy jedno z rodziców nie dożyło śmierci zmarłego syna lub córki, to wtedy w miejsce tego rodzica dziedziczyć będzie rodzeństwo zmarłego. 

Przykład:

Zmarł Henryk Kręcioł, który w momencie śmierci posiadał żonę i matkę oraz siostrę, nie miał dzieci, a ojciec zmarł 10 lat przed jego śmiercią. Kto będzie dziedziczył po panu Henryku? ½ spadku odziedziczy żona pana Henryka, a w sytuacji, gdyby żyli jego oboje rodzice to dziedziczyliby oni po ¼ spadku. Jako, że ojciec pana Henryka nie żyje, to matka odziedziczy swój udział, a w miejsce ojca dziedziczyć ¼ będzie jego siostra. 

Dziedziczenie ustawowe przez dziadków

W sytuacji, gdy zmarły nie posiadał w momencie śmierci ani małżonka, ani zstępnych, ani rodziców, czy rodzeństwa i ich zstępnych to dziedziczyć będą jego dziadkowie. Dziedziczyć oni będą w częściach równych tj. po ½ majątku. Przepis ten wydaje się na pierwszy rzut oka niepotrzebny, bowiem bardzo zdarza się, by wnuk zmarł przed swoimi dziadkami i by nie miał wszystkich osób wymienionych w zdaniu pierwszym, jednak chodzi tu głównie o możliwość powołania do takiego spadku dalszych krewnych zmarłego m.in. jego kuzynów, którzy mogą dziedziczyć po dziadkach. 

Dziedziczenie ustawowe przez pasierba lub pasierbicę

Pasierb lub pasierbica będzie dziedziczyć, gdy spadkodawca nie posiadał za życia małżonka, ani krewnych wymienionych wyżej w poszczególnych grupach. Jednak zstępni (dzieci, wnuki itd.) pasierba nie wchodzą w jego prawa do dziedziczenia w sytuacji, gdy on lub ona nie dożyje otwarcia spadku tj. śmierci spadkodawcy. 

Dziedziczenie ustawowe przez gminę i Skarb Państwa

Gmina i Skarb Państwa dojdą do dziedziczenia tylko wtedy, gdy spadkodawca nie posiadał wszystkich osób wymienionych w grupach I-V. Zasadą jest, iż dziedziczy gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeśli nie można ustalić tego miejsca lub miejsce to było za granicą, dziedziczy wtedy Skarb Państwa jako spadkobierca ustawowy. 

Artykuł Kto dziedziczy spadek? Dziedziczenie ustawowe pochodzi z serwisu Spadek Adwokat.

Nieważność testamentu – przesłanki

Art. 945 k.c. stanowi, iż testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

• w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, 
• pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu danej treści, 
• pod wpływem groźby. 

Nieważność testamentu – brak swobodnej i świadomej decyzji

Stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli będzie miał miejsce najczęściej w przypadku ciężkiej choroby zmarłego testatora (osoby sporządzającej testament), albo upośledzenia umysłowego, czy też choroby psychicznej lub innych zaburzeń psychicznych (może to także dotyczyć nadużywania używek jak np. alkoholu, czy narkotyków). Częstym przypadkiem jest też podważanie testamentu, który był sporządzony w ostatniej fazy ciężkiej choroby testatora np. w chorobie nowotworowej, gdy pacjent otrzymuje bardzo dużą ilość leków, powodujących m.in. brak świadomości, czy otumanienie. 

W sprawie o unieważnienie testamentu to najczęściej biegły lub kilku biegłych z dziedzin medycznych, czy psychologicznych będzie oceniać, czy testator był w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji wyrażające się w sporządzonym testamencie. Biegli ci wydają najczęściej opinię na podstawie zgromadzonej dokumentacji medycznej zmarłego ewentualnie zeznań świadków, gdyż z oczywistych względów nie mogą przeprowadzić badania. 

Nieważność testamentu – testament sporządzony pod wpływem błędu

Z przesłanką nieważności testamentu dot. pozostawania przez testatora w błędzie będziemy mieć do czynienia, gdy sporządzi on testament, pozostając pod wpływem nieprawdziwego wrażenia o rzeczywistym stanie faktycznym lub brakiem wiedzy o prawdziwym stanie faktycznym. Nie jest tu ważne kto wprowadził testatora w błąd, czy też to, czy pozostawał on w błędzie co do faktu, czy co do prawa. Jest tu jednak przesłanka, by błąd ten mógł rodzić przypuszczenie, iż gdyby testator nie pozostawał pod wpływem błędu to nie sporządziłby testamentu o danej treści. 

Najczęściej sytuacje, w których można skorzystać z przesłanki pozostawania testatora pod wpływem błędu mogą dotyczyć np. tego, że testator myślał, że zapisuje swój majątek osobie, która pomogła mu w rozwiązaniu problemu życiowego, a w rzeczywistości była to inna osoba. Innym przykładem może być też błąd dot. prawa, czyli np. gdy testator pozbawia swojego zstępnego roszczenia o zachowek, mylnie sądząc, że wskazana przyczyna spełnia ustawową przesłankę wydziedziczenia. Błąd może też dotyczyć relacji rodzinnych, uczuciowych,  innych faktycznych np. gdy testator zapisuje swój majątek osobie, która udaje, że jest ciężko chora, a w rzeczywistości jest w pełni sił witalnych. 

Nieważność testamentu – testament sporządzony pod wpływem groźby 

Groźba to niedopuszczana ingerencja w swobodę testowania spadkodawcy, która przekłada się na nieważność zapisów testamentu. Przepisy kodeksu cywilnego wskazują, iż groźba jest wadą oświadczenia woli- nie ma natomiast żadnych przesłanek, od których spełnienia zależy jej prawna doniosłość. Każdorazowo nieważność testamentu pod wpływem groźby będzie miała miejsce wtedy, gdy grożący obiecuje użycie środków powodujących dyskomfort, czy zagrożenie dla testatora. Nadto, groźba taka musi wywołać obawę testatora, że groźba zostanie spełniona. A także, groźba ta musi wpłynąć na sporządzenie testamentu o określonej treści. 

Jako, że podważać testament można dopiero po śmierci testatora, to w praktyce ciężko jest wykazać przed sądem, że ktoś wpłynął na wolę testatora przez grożenie mu. Każdorazowo należy oceniać sprawę pod kątem ogółu okoliczności sprawy, sytuacji życiowej testatora i jego charakterystycznych cech i stylu bycia. 

Nieważność testamentu a warunki formalne testamentu

Na uwadze należy mieć, iż większość osób myśli, iż sporządzenie testamentu jest łatwe i proste. Jednak jest to dość sformalizowany dokument wprowadzany do obrotu prawnego, więc musi zachowywać wiele warunków formalnych. 

Bardzo ważna jest forma testamentu, jeśli chcemy sporządzić testament odręczny, to należy pamiętać, że w całości musi być on napisany pismem ręcznym, musi być podpisany i opatrzony datą. W innym wypadku będzie on nieważny w świetle prawa. 

Częstym błędem jest też sporządzenie testamentu przez kilka osób np. wspólnie przez małżonków. Taki testament także będzie obarczony nieważnością, gdyż nie jest to dopuszczalne przez prawo polskie. 

Najbezpieczniejszą opcją będzie przeważnie sporządzenie testamentu u notariusza, który zadba o to, by testament był ważny. Taki testament co do zasady jest też trudniej podważyć, niż w przypadku testamentu odręcznego lub ustnego. 

Kiedy testament ustny jest nieważny?

Testament ustny jest rodzajem testamentu szczególnego. Bardzo ważne jest to, iż traci on moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niedochowanie formy testamentu zwykłego, chyba że testator zmarł przed upływem tego terminu. Testament ustny musi być sporządzony też przy świadkach. Świadek ten musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych, nie może być niemy lub niewidomy, nie może być niepiśmienny oraz nie może być prawomocnie skazany wyrokiem sądowym za składanie fałszywych zeznań. Co bardzo ważne, świadkiem nie może być też osoba, dla której w testamencie przyznano korzyści, a także małżonek tej osoby oraz jej krewni. W innym wypadku testament będzie nieważny. 

Który testament jest ważny?

Może zdarzyć się taka sytuacja, gdy spadkodawca pozostawi dwa lub więcej testamentów. Wtedy można zastanawiać się, który z nich będzie miał moc prawną. Wtedy bardzo ważna będzie zamieszczona w każdym z testamentów data. Co do zasady, obowiązuje bowiem zasada, iż testament „najnowszy” jest ważny, więc zapisana data pozwoli na określenie, który z testamentów powstał najpóźniej. Jednak, gdy dwa testamenty nie są sprzeczne i oba testamenty będą dotyczyć czegoś innego i nie wykluczają się wzajemnie to oba testamenty będą ważne. Chodzi o sytuację, gdy np. w jednym testamencie dla osoby X spadkodawca zapisuje kwotę 100 tys. złotych stanowiących jego oszczędności, a w drugim dla osoby Y zapisuje należące do niego mieszkanie, to oba testamenty będą ważne. Jednak, gdy są one wykluczające się, to ważny będzie tylko drugi z testamentów, a pozostały majątek w takim przypadku dziedziczony byłby ustawowo. 

Artykuł Kiedy testament jest nieważny? pochodzi z serwisu Spadek Adwokat.

Niegodność dziedziczenia

Przepis art. 928 k.c. wskazuje, iż spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeśli:

• umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego ten testament lub świadomie korzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego– w kategorii wskazanych tu czynów możemy wyróżnić: czyny skierowane na wykluczenie testamentu z obrotu prawnego poprzez ukrycie go lub zniszczenie, czyny polegające na bezprawnej ingerencji w treść testamentu poprzez jego podrobienie lub przerobienie oraz świadome korzystanie z testamentu, w którego treść bezprawnie ingerowała inna osoba, 
• podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo gdy przeszkodził mu w dokonaniu tych czynności– nakłonienie spadkodawcy musi mieć charakter skutkowy, nie wystarczy zatem samo podjęcie się przez spadkobiercę bezprawnego działania, jeśli nie okazało się ono skuteczne, 
• dopuścił się ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy– przesłanka ta odwołuje się oczywiście do terminologii z prawa karnego, jednak w prawie tym nie ma definicji „ciężkiego” przestępstwa, więc kwestia oceny, czy spadkobierca dopuścił się ‘ciężkiego’ przestępstwa będzie zależała do sądu cywilnego, który orzekałby o niegodności, sąd z pewnością będzie brał tu pod uwagę stopień naruszenia norm społecznych przez sprawcę oraz okoliczności sprawy. Dodatkowo sprawca musi dopuścić się przestępstwa umyślnie. 

Jak uznać kogoś za niegodnego dziedziczenia?

Każdy kto ma interes prawny, może wystąpić do sądu z powództwem o uznanie osoby za niegodną dziedziczenia- stanowi o tym przepis art. 929 kodeksu cywilnego. Przepisy nie regulują jednak, czy chodzi tu o interes stricte prawny, czy też interes majątkowy. Zatem osobami, które będą mieć legitymację do wniesienia takiego pozwu może być: osoba, która będzie dziedziczyć w miejsce osoby niegodnej dziedziczenia, osoby związane ze spadkodawcą, dla których dziedziczenie przez osobę niegodną do tego będzie obrazą pamięci zmarłego oraz prokurator. Co ciekawe, w orzecznictwie przyjmuje się również, iż osoba, która jest spadkobiercą ustawowym po zmarłym, która nie dziedziczyłaby i tak po uznaniu osoby niegodnej do dziedziczenia, ma także prawo z wystąpieniem z tego typu powództwem. 

W celu uznania danej osoby za niegodną dziedziczenia należy założyć sprawę w sądzie przez złożenie odpowiedniego pozwu. Nie można tego dokonać przy jednoczesnym złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. 

Należy jednak pamiętać, iż termin na złożenie w/w powództwa nie jest nieograniczony. Osoba zainteresowana złożeniem pozwu o uznanie danej osoby za niegodną dziedziczenia ma na to rok czasu, od momentu, gdy dowiedziała się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż trzy lata od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). 

Sąd podczas postępowania o uznanie za niegodnego dziedziczenia, nie ma obowiązku orzeczenia o takiej niegodności, ma jedynie takie uprawnienie. Sąd ma tu zatem pozostawioną dowolność decyzji, a ostatecznie wynik postępowania będzie uzależniony od stanu faktycznego danej sprawy i dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. 

Skutki uznania za niegodnego dziedziczenia 

Zgodnie z przepisem art. 928 skutkiem uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia jest powstanie takiej sytuacji, jakby nie dożył on otwarcia spadku. Rodzi to konsekwencje zarówno dla dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego. W przypadku dziedziczenia ustawowego jako, że uznanego za niegodnego dziedziczenia traktuje się tak jakby nie dożył spadku, to w jego miejsce do dziedziczenia powołani będą spadkobiercy powołani do dziedziczenia w dalszej kolejności. 

Jeśli chodzi o uznanie za niegodnego dziedziczenia a dziedziczenie testamentowe to należy podnieść, iż może do dziedziczenia dojść tzw. spadkobierca podstawiony. W sytuacji, w której jest kilku spadkobierców dziedziczących na podstawie testamentu to udział osoby niegodnej dziedziczenia może przypaść dla pozostałych spadkobierców testamentowych na drodze przyrostu. Nadto, może dojść wtedy też do dziedziczenia ustawowego. 

Niegodność dziedziczenia a wydziedziczenie

Obie wskazane instytucje są odrębne od siebie. Przesłanki umożliwiające uznanie za niegodnego dziedziczenia podano wyżej, natomiast do wydziedziczenia może dojść, gdy:

• spadkobiorca postępuje wbrew woli spadkodawcy uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, 
• spadkobiorca dopuścił się względem spadkodawcy lub jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności lub rażącej obrazy czci 
• spadkobiorca uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. 

Zarówno niegodność dziedziczenia jak i wydziedziczenia to odmienne odrębne instytucje prawa spadkowego i posiadają inne przesłanki do zastosowania. Mimo to spełniają one dość podobne funkcje, gdyż obie wyłączają od dziedziczenia i co do zasady pozbawiają prawa do zachowku. Nadto, obie te instytucje nie przechodzą na zstępnych spadkobiercy uznanego za niegodnego dziedziczenia lub wydziedziczonego. Dużą różnicą między tymi instytucjami jest to, iż wydziedziczenie to świadomy akt spadkodawcy, a niegodność jest stwierdzana na wniosek pozostałych spadkobierców po śmierci spadkodawcy. Co istotne, w obu tych instytucjach, po przebaczeniu danej osobie, nie będą one mieć zastosowania. 

Niegodność dziedziczenia a zachowek

Spadkobierca, który zostanie uznany za niegodnego dziedziczenia jest pozbawiony od dziedziczenia zarówno testamentowego, jak i ustawowego. Co bardzo ważne, nie ma on także prawa do zachowku. 

Artykuł Niegodność dziedziczenia – kiedy występuje i jakie ma skutki? pochodzi z serwisu Spadek Adwokat.

Wydziedziczenie w testamencie a zachowek

Co do zasady, to w testamencie przyszły spadkodawca musi wydziedziczyć członków rodziny. W terminologii prawniczej taki testament zawierający jedynie stwierdzenie, że dana osoba pozbawiona ma być dziedziczenia nazywa się testamentem negatywnym. W testamencie negatywnym należy zawrzeć oświadczenie o pozbawieniu pozbawienia zstępnych, czyli dzieci i wnuków, małżonka, czy rodziców prawa do zachowku. 

Co istotne, wydziedziczenia można zatem dokonać wyłącznie w testamencie, nie ma na to innej drogi. Na mocy testamentu, w którym znajduje się oświadczenie spadkodawcy o wydziedziczenia danego krewnego, dziedziczyć będą wszystkie pozostałe dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, oczywiście z wyłączeniem osoby, której dotyczy wydziedziczenie. 

Jeśli zatem chcemy wydziedziczyć rodziców lub dziecko – syna lub córkę, to należy to uczynić jeszcze za życia, przez spisanie testamentu o odpowiedniej treści. Należy jednak pamiętać, że w przypadku wydziedziczenia jedynie syna lub córki, do dziedziczenia powołani będą w ich miejsce ich zstępni tj. dzieci, wnuki itd. 

Należy uważać przy sporządzaniu testamentu, bowiem nieważny testament będzie skutkował nieważnym wydziedziczeniem. Dlatego tak ważne jest dochowanie wszystkich wymogów formalnych i innych, o których także można przeczytać na naszym blogu. 

Kiedy można kogoś wydziedziczyć?

Przepisy kodeksu cywilnego wymieniają trzy przesłanki, które uprawniają do wydziedziczenia, są to:

• Uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy – chodzi tu oczywiście o powtarzalne, długotrwałe zachowanie i dotyczy nagannego prowadzenia się, postepowania wbrew przyjętym normom społecznym np. nadużywanie alkoholu, porzucenie rodziny, przestępczy tryb życia itd. 
• Dopuszczenie się umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób – zastosowanie tu będą miały tu przede wszystkim przepisy kodeksu karnego, przy czym nie jest wymagany prawomocny wyrok skazujący za dane przestępstwo. Jeśli chodzi natomiast o osoby najbliższe, to chodzi o osoby blisko spokrewnione, ale także osoby związane ze spadkodawcą. 
• Uporczywe niedopełnienie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych – ponownie wskazać tu trzeba, że musi to być działanie długotrwałe, nie jednorazowe, czy nawet kilkurazowe. Oczywiście nie mowa tu tylko o obowiązku alimentacyjnym, ale także jeśli chodzi o opiekę, czy kontaktowanie się z członkami rodziny, wszczynanie kłótni i awantur, przemoc itp. 

Jeśli mowa o przesłance 1 i 3 to ten długotrwały stan złego postępowania musi istnieć w momencie spisywania testamentu, w którym wydziedziczamy daną osobę. Z kolei przestępstwo musi być popełnione przed wydziedziczeniem. 

Ważną kwestią jest też to, iż nie można wydziedziczyć osoby, która z powodu swojego wieku lub stanu psychicznego (np. choroby psychicznej) nie może świadomie podejmować decyzji i kierować swoim postępowaniem, więc takiej osoby nie można skutecznie wydziedziczyć. 

Jak podważyć wydziedziczenie?

Głównym sposobem podważenia wydziedziczenia jest podważenie testamentu, w którym znajduje się oświadczenie o wydziedziczeniu. Jeśli się to uda, to wydziedziczenie będzie nieważne. Jednak podważenie testamentu nie jest tak proste jak może się to wydawać. Często postępowania sądowe w tym zakresie trwają bardzo długo, są kosztowne i nierzadko z powodu braku dowodów sprawa może być oddalona. Jednak oczywiście warto skonsultować się z adwokatem, który oceni szanse na powodzenie sprawy na podstawie przedstawionych mu dowodów. 

Drugim sposobem na podważenie wydziedziczenia jest wykazanie, iż nie istnieje przyczyna do wydziedziczenia. Zarówno pod względem formalnym, jak i prawnym. Chodzi tu o to, że często osoby, które sporządzają własnoręcznie testament lub ustnie, nie wiedzą, iż należy podać prawdziwy powód do skutecznego wydziedziczenia. Dlatego najbezpieczniejszym sposobem sporządzenia testamentu jest zawsze wizyta u notariusza, który zadba o spełnienie wszystkich wymogów. 

Zatem jeśli w testamencie nie podano przyczyny wydziedziczenia lub podano jedynie przyczynę bardzo ogólną to wydziedziczenie będzie nieważne. 

Trzecią opcją na uniemożliwienie wydziedziczenia jest udowodnienie przed sądem, iż podana szczegółowa przyczyna wydziedziczenia zawarta w testamencie jest nieprawdziwa. Wynik sprawy będzie oczywiście zależał od przedłożonych do sądu dowodów, czy przesłuchania świadków. 

Wydziedziczenie a przebaczenie

W momencie, gdy spadkodawca za życia przebaczył wydziedziczonemu to wydziedziczenie jest bezskuteczne – mówi o tym przepis art. 1010 par. 1 k.c. Chodzi tu oczywiście o wybaczenie wyrządzonych krzywd, czy konfliktów. Jednak należy mieć na względzie, że w momencie przebaczania spadkodawca musi mieć zdolność do czynności prawnych, nie może zatem być w żadnym stanie, który zdolność tę wyłącza. 

Wydziedziczenie – co z moimi dziećmi?

W momencie, gdy zostaniemy wydziedziczeni skutecznie i nie ma podstaw do podważenia wydziedziczenia, to należy pamiętać, iż w nasze miejsce wchodzą nasi zstępni tj. dzieci, wnuki itp. Zatem dzieciom i wnukom należeć się będzie zachowek po zmarłym. Co więcej, w przypadku, gdy dziecko jest małoletnie tj. nie ma ukończonych osiemnastu lat, to jego zachowek będzie wyższy, niż ten należny jego rodzicowi. Przy czym, na względzie trzeba mieć, że otrzymane pieniądze z zachowku będą stanowić majątek dziecka, a nie jego rodzica, co ma istotne znaczenia do rozporządzania tymi środki, zwłaszcza jeśli kwota jest wysoka.

Artykuł Wydziedziczenie – na czym polega? Skutki i procedura pochodzi z serwisu Spadek Adwokat.

Jak napisać testament żeby był ważny?

Podstawowym warunkiem do sporządzenia testamentu jest pełna zdolność do czynności prawnych testatora. Pełna zdolność do czynności prawnych, która nabywana jest wraz z pełnoletniością, oznacza możność dokonywania we własnym imieniu czynności wywołujących skutki prawne. I tak, aby testament był ważny, musi sporządzić go osoba, która – co do zasady – ukończyła 18 lat, a jednocześnie nie została ubezwłasnowolniona ani całkowicie, ani częściowo. 

Co również ważne, osoba która ma zostać spadkobiercą testamentowym (innymi słowy zostanie powołana do spadku w treści testamentu) musi być osobą żyjącą w dniu śmierci spadkodawcy. Co w sytuacji, gdy jedyny spadkobierca powołany w testamencie umrze jeszcze przed spadkodawcą? Wówczas dojdzie do dziedziczenia ustawowego. Z kolei gdy spadkodawca powołał kilka spadkobierców testamentowych, a jeden z nich nie dożyje otwarcia spadku, to w braku odmiennej woli spadkodawcy, jego udział przypadnie pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów.

Jak napisać testament własnoręcznie?

Testament „własnoręczny”, a nazywając rzecz fachowo – testament holograficzny, to obok testamentu notarialnego jedna z najpopularniejszych form testamentu.  Sporządzenie tego testamentu nie wymaga udziału świadka, urzędnika ani notariusza, nie wiąże się też z ponoszeniem kosztów, jednak aby był ważny, musi zostać sporządzony odręczenie – czyli w całości spisany przez spadkodawcę. Wbrew niektórym przekonaniom, spisanie testamentu na komputerze, jego wydrukowanie i podpisanie nie wystarczy. Testament nie może być również spisany przez kogoś nam bliskiego, a jedynie podpisany przez spadkodawcę. 

Do pozostałych warunków testamentu holograficznego należy opatrzenie go datą oraz podpisem testatora. O ile brak podpisu lub niesporządzenie testamentu własnoręcznie powoduje nieważność testamentu, o tyle brak daty już nie,  jeżeli nie wywołuje on wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów. Chodzi tu m.in. o sytuację, kiedy testator sporządził przykładowo kilka testamentów – wówczas data ma kluczowe znaczenie przy ustalaniu kolejności ich sporządzenia, zwłaszcza gdy treść testamentów będzie wzajemnie sprzeczna. Brak daty pociąga za sobą nieważność testamentu, jeśli istnieje wątpliwość co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu np. w wyniku chorób psychicznych. 

Znając już warunki testamentu holograficznego trzeba również wspomnieć, że w celu zmniejszenia ryzyka nieodnalezienia testamentu, jego ukrycia lub zniszczenia warto rozważyć złożenie aktu ostatniej woli w depozycie u notariusza i w ramach tego złożenie wniosku o zarejestrowanie go w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT).

Jak napisać testament aby nie płacić zachowku?

Instytucją, która pozbawia spadkobierców zachowku jest wydziedziczenie. Wydziedziczenie jest możliwe, gdy uprawniony do zachowku:

• wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, czyli np. jest uzależniony od alkoholu, znęca się nad bliskimi,
• dopuścił się względem spadkodawcy albo najbliższej mu osobie umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
• uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych np.  brak zainteresowania spadkodawcą w chorobie, czy też zerwanie z nim kontaktów,

Warto podkreślić, że spadkodawca nie może wydziedziczyć danej osoby według swojego uznania. Wyżej wymienione sytuacje stanowią jedyne przesłanki wydziedziczenia określone w przepisach prawa spadkowego. Aby wydziedziczenie było skuteczne należy dokładnie określić osobę wydziedziczoną, aby uniknąć wątpliwości kogo może ono dotyczyć. Należy również dokładnie wskazać powód wydziedziczenia.

Jak napisać testament aby był ważny?

Warto wiedzieć, że  sporządzony testament może zostać podważony. I tak  testament zostanie uznany jako nieważny, jeśli testator działał:

• w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, czyli np. jeśli osoba spisująca testament była na tyle schorowana, że nie zdawała sobie sprawę z tego co pisze,
• pod wpływem groźby, np. gdy jeden ze spadkobierców groził testatorowi, aby przekazano mu więcej majątku, 
• pod wpływem błędu (ale jedynie wówczas, gdy istnieje wiarygodne przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie był pod wpływem błędu to nie sporządziłby aktu ostatniej woli o tej treści).

Podważenie testamentu jest jednak możliwe jedynie przez trzy lata, od dnia, w którym osoba mająca w tym interes, dowiedziała się o przyczynie nieważności testamentu, ale nie później niż w ciągu dziesięciu lat od otwarcia spadku.

Jak napisać testament przed śmiercią?

Poza testamentem własnoręcznym, przepisy prawa spadkowego przewidują jeszcze dwa rodzaje testamentów zwykłych. Pierwszym z nich jest testament notarialny, spisywany przez notariusza. Testament notarialny w przeciwieństwie do testamentu własnoręcznego wiąże się oczywiście z pewnymi kosztami, jednak zaletą tego rozwiązania jest przede wszystkim to, że notariusz zadba o potwierdzenie tożsamości testatora oraz potwierdzi jego zdolność do rozrządzenia swoim majątkiem przed śmiercią. W konsekwencji podważenie testamentu notarialnego jest trudniejsze niż w przypadku testamentu własnoręcznego. 

Alternatywą dla testamentu notarialnego jest testament allograficzny (urzędowy), który sporządza się w ten sposób, że spadkodawca w obecności dwóch świadków oświadcza swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. W praktyce jednak rozwiązanie to cieszy się wręcz znikomą popularnością, co niewątpliwie wynika z bardziej szczegółowych warunków sporządzenia takiego testamentu.

Artykuł Jak napisać skuteczny testament? pochodzi z serwisu Spadek Adwokat.

Zgoda na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego

W przypadku gdy spadkobierca odrzuci spadek, traktowany jest tak jakby nie dożył on otwarcia spadku. Co to oznacza w praktyce? Odrzucenie spadku przez spadkobiercę powoduje, że do spadku powołani zostają jego zstępni, czyli dzieci a w dalszej kolejności wnuki. Aby zstępni spadkobiercy odrzucającego spadek nie dziedziczyli po zmarłym, również muszą złożyć takie oświadczenia.

Sytuacja nieco się komplikuje, gdy zstępny (dziecko, wnuk) osoby odrzucającej zadłużony spadek jest małoletni, bowiem w takim przypadku to sąd opiekuńczy musi udzielić zgody na złożenie takiego oświadczenia. Zgoda sądu na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego jest niezbędna ponieważ złożenie takiego oświadczenia traktuje się jako czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka sprawowanego przez rodziców. 

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego

Proces odrzucenia spadku w imieniu małoletniego można podzielić na trzy etapy:

1. odrzucenie spadku przez rodzica powołanego do dziedziczenia (od tego momentu do dziedziczenia powołani zostają zstępni rodzica odrzucającego spadek),
2. złożenie wniosku do sądu opiekuńczego o  zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka,
3. złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka przed sądem lub notariuszem – gdy sąd udzieli zezwolenia na złożenie takiego oświadczenia.

Wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego

W pierwszej kolejności warto podkreślić, że określenie „wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego” stanowi duże uproszczenie, bowiem w istocie chodzi o wniosek o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego dziecka, które co do zasady powinno być tożsame z miejscem zamieszkania co najmniej jednego z rodziców. 

Jak napisać uzasadnienie do wniosku o odrzucenie spadku przez małoletniego?

W pierwszej kolejności należy opisać w jaki sposób małoletni został powołany do spadku (kto pierwotnie został powołany do dziedziczenia, kto odrzucił spadek, itd.). Co istotne,  w trakcie postępowania o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego Sąd przede wszystkim bada, czy odrzucenie spadku będzie zgodne z interesem dziecka. Dlatego też, w treści uzasadnienia należy wykazać, że złożenie wniosku podyktowane jest właśnie interesem małoletniego. W tym celu trzeba opisać kwestię długów spadkowych, a także – w miarę możliwości – udokumentować chociażby część tych długów (np. poprzez załączenie do wniosku wezwań do zapłaty lub pism od komornika). Warto także załączyć do wniosku oświadczenia o odrzuceniu spadku złożone przez innych spadkobierców (jeśli występują). 

Opłata sądowa za wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego

Opłata sądowa od wniosku wynosi 100 zł. Warto pamiętać, że potwierdzenie jej uiszczenia należy załączyć do pisma składanego w sądzie. Do wniosku należy także dołączyć odpis aktu zgonu spadkodawcy, odpis aktu  urodzenia dziecka oraz oświadczenie o odrzuceniu spadku, które złożył rodzic będący spadkobiercą. Dzięki temu sąd będzie miał możliwość ustalenia, że małoletni znajduje się w kręgu dziedziczenia po zmarłym.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego przez jednego rodzica

O ile w sytuacji, gdy władza rodzicielska przysługuje jednemu z rodziców powyższe zagadnienie nie budzi wątpliwości, o tyle w przypadku gdy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, warto pamiętać o jednej rzeczy. Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego Sąd opiekuńczy udziela zezwolenia na dokonanie czynności prawnej przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego dziecka na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego. Co istotne, kwestia tego który z rodziców odrzucił spadek nie ma znaczenia w kontekście uprawnień do złożenia takiego wniosku. Dlatego też nie ma potrzeby, aby wniosek składało obojga rodziców, bowiem rodzic który takiego wniosku nie złoży i tak będzie wysłuchany przez Sąd. Jeśli mimo to rodzice chcą wspólnie wystosować pismo do Sądu, warto w jego treści zgłosić wniosek o wydanie zezwolenia na odrzucenie spadku tylko dla jednego rodzica. Jest to szczególnie istotne w kontekście dalszego przebiegu sprawy. Jeśli Sąd udzieli zgody na odrzucenie spadku obojgu rodzicom, dla złożenia takiego oświadczenia konieczna będzie obecność ich obojga. W sytuacji, gdy Sąd udzieli zgody jednemu rodzicowi, będzie on mógł złożyć takie oświadczenie przed sądem lub notariuszem samodzielnie, co stanowi dużo prostsze rozwiązanie. 

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego – o co pyta sąd? 

Wyżej wspomniano, że w trakcie postępowania o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego Sąd przede wszystkim bada, czy odrzucenie spadku będzie zgodne z interesem dziecka. Dlatego też należy przygotować się na pytania odnośnie tego co wchodzi w skład spadku (w tym wysokość długów) oraz przyczyn, dla których rodzice chcą odrzucić spadek w imieniu dziecka. 

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego w sądzie

W kontekście odrzucenia spadku w imieniu małoletniego warto pamiętać o terminie do złożenia takiego oświadczenia. Zgodnie z ogólną zasadą, termin na odrzucenie spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Ponieważ dziecko do 18-tego roku życia ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a zarząd jego majątkiem sprawują rodzice, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym to właśnie rodzic  dowiedział się o powołaniu jego dziecka do spadku. Zwykle takim dniem będzie data odrzucenia spadku przez rodzica. Co istotne, złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na odrzucenie spadku zawiesza bieg tego terminu do złożenia takiego oświadczenia. Innymi słowy, od dnia złożenia wniosku do czasu rozpoznania sprawy przez sąd, termin do złożenia oświadczenia nie biegnie. 

Wniosek o odrzucenie spadku przez małoletniego

Podkreślić należy, że udzielenie przez Sąd zezwolenia na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego nie jest równoznaczne z odrzuceniem spadku. Jak wyżej już wspomniano, na odrzucenie spadku w imieniu dziecka składa się także złożenie stosownego oświadczenia. Dysponując już prawomocnym postanowieniem Sądu, trzeba udać się do notariusza w celu złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku lub wystąpić do sądu z wnioskiem o odebranie ustnego oświadczenia o odrzuceniu spadku. Dopiero po złożeniu oświadczenia można mówić o skutecznym odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego. 

Odrzucenie spadku przez małoletniego po terminie

Po upływie terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, z mocy prawa dochodzi do dziedziczenia z dobrodziejstwem inwentarza. W uproszczeniu można powiedzieć, że spadkobierca w ramach tej formy dziedziczenia nie dozna straty finansowej, bowiem ponosi on odpowiedzialność za długi spadkowe, ale tylko do wartości aktywów zmarłego określonej w ramach wykazu inwentarza lub spisu inwentarza. Choć w teorii nie brzmi to źle, to w praktyce taka forma dziedziczenia wiąże się z większym zakresem obowiązków, ponieważ spadkobierca do momentu wyczerpania wartości aktywów musi spłacać zadłużenia po zmarłym. Gdy spadkobierca jest małoletni, obowiązki te obciążają rodziców, którzy sprawują zarząd jego majątkiem.

Jak zrzec się spadku w imieniu dziecka?

Wyżej opisana procedura dotyczy odrzucenia spadku – jest to rozwiązanie pozwalające uwolnić się od długów spadkodawcy, lecz jak sama nazwa wskazuje – dopiero po jego śmierci. Chcąc uniknąć rozbudowanego procesu jakim jest odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka, warto rozważyć także zawarcie z przyszłym spadkodawcą umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Zrzeczenie się dziedziczenia w odróżnieniu do odrzucenia spadku następuje w ramach umowy między spadkobiercą ustawowym, a przyszłym spadkodawcą. Warto przy tym wspomnieć, że jest to jedyna umowa uregulowana prawnie, która dotyczy przyszłego spadku. Co jednak najważniejsze, zrzeczenie się dziedziczenia w przeciwieństwie do odrzucenia spadku swoimi skutkami co do zasady obejmuje także zstępnych osoby, która zrzeka się „praw do spadku”.  Takie rozwiązanie pozwala zatem uchronić małoletnie dzieci przed długami spadkodawcy i uniknąć postępowania sądowego. Dlatego też mając wiedzę o licznych długach przyszłego spadkodawcy, umowa ta może stanowić dużo korzystniejsze  rozwiązanie. W celu jej zawarcia należy udać się do notariusza.

Artykuł Odrzucenie spadku przez małoletniego pochodzi z serwisu Spadek Adwokat.

Testament bez zachowku

W pierwszej kolejności należy wspomnieć, iż wśród osób uprawnionych do zachowku znajdują się zstępni (dzieci, wnuki), małżonek, oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Mając jednak na uwadze kolejność dziedziczenia, którą regulują przepisy prawa spadkowego, w praktyce uprawnionymi do zachowku mogą być jednocześnie tylko zstępni oraz małżonek, albo małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Tym samym, nigdy nie zajdzie sytuacja, w której uprawnionymi byliby jednocześnie zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, a także zstępni oraz rodzice spadkodawcy. Tytułem przykładu, gdyby spadkodawca pozostawił po sobie dzieci, małżonka oraz rodziców, a spadek zostałby zapisany w testamencie tylko małżonkowi, to uprawnionymi do zachowku byłyby tylko dzieci.

Jak spisać testament bez prawa do zachowku?

W przypadku gdy spadkodawca chce pozbawić uprawnionych prawa do zachowku, może skorzystać z instytucji wydziedziczenia. Przepisy prawa spadkowego przewidują jednak ograniczony katalog przesłanek, które uprawniają spadkodawcę do takiej decyzji. Należą do nich:

1. uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy – ustawodawca posługując się terminem „uporczywe” podkreśla, że zachowanie spadkobiercy powinno być długotrwałe – innymi słowy jednorazowe zachowanie w tym przypadku spadkobiercy nie będzie stanowić podstawy do wydziedziczenia. Ponadto spadkobierca decydując się na takie zachowanie, musi mieć świadomość tego, że działa sprzecznie z zasadami współżycia społecznego i to wbrew woli spadkodawcy, a mimo to decyduje się na takie działanie.
2. dopuszczenie się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci –  w tym przypadku mentalność spadkobiercy również ma znaczenie, bowiem ustawodawca zaznacza, że chodzi tu o przestępstwo umyślne. Jeśli chodzi o pojęcie najbliższych osób, warto wiedzieć, że nie chodzi tu wyłącznie o więzi rodzinne – to indywidualne okoliczności danej sprawy pozwalają określić krąg najbliższych spadkodawcy osób. Może to być np. przyjaciel.
3. uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych- charakter i zakres obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy może się różnić w zależności od tego czy uprawniony do zachowku jest małżonkiem, czy rodzicem spadkodawcy. Tytułem przykładu wskazać można, że jako przesłanki wydziedziczenia wymienia się np. brak zainteresowania w chorobie, czy też zerwanie z nim kontaktów, przy czym zachowania te, podobnie jak w pierwszym omówionym przypadku, muszą mieć charakter uporczywy. 

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wydziedziczenie nie następuje poprzez pominięcie danej osoby w testamencie – jest to testament negatywny, który nie wywołuje takich skutków jak wydziedziczenie. Aby wydziedziczenie było ważne, testator musi dokładnie określić osobę wydziedziczoną, a także wskazać dokładnie przyczynę wydziedziczenia. 

Testament bez prawa do zachowku

Chcąc pozbawić uprawnionych zachowku, można także rozważyć zawarcie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Rozwiązanie to może być przydatne np. w sytuacji, gdy zachowanie przyszłego spadkobiercy nie mieści się w katalogu przesłanek wydziedziczenia. Niemniej skorzystanie z tego dobrodziejstwa (zwłaszcza w sytuacji konfliktowej) może być utrudnione, bowiem polega ono na zawarciu umowy między spadkobiercą ustawowym, a przyszłym spadkodawcą. A zatem w tym przypadku spadkobierca musiałby być zgodny ze spadkodawcą co do zawarcia tej umowy.

Do instytucji, które pozbawiają uprawnionych zachowku należy również niegodność dziedziczenia. Spadkobierca może być uznany za niegodnego, jeżeli:

1. dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
2. podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
3. umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Jak widać przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego nieco różnią się od podstaw wydziedziczenia. Ponadto, warto wspomnieć, że wydziedziczenie jest świadomą decyzją spadkodawcy, podczas gdy decyzję o zastosowaniu instytucji niegodności dziedziczenia podjąć może tylko sąd na podstawie żądania pozostałych spadkobierców.

Jak przepisać dom bez prawa do zachowku?

Na wstępnie wspomniano, że zachowek należy się nie tylko wtedy, gdy spadkodawca pominie w treści testamentu spadkobierców ustawowych  ale także w przypadku, gdy spadkobierca poczynił za życia darowizny, które znacznie uszczupliły wartość spadku. Mowa tutaj o m.in. sytuacji, kiedy spadkobierca nie pozostawił po sobie testamentu, a jeszcze za życia przepisał np. cały swój majątek (bądź znaczną jego część) na jedno z kilku dzieci. W takiej sytuacji osobom, które były powołane do dziedziczenia ustawowego, ale nie dostały żadnego spadku (bądź dostały go w znacznie mniejszym zakresie) również przysługuje prawo do zachowku. 

Kluczowe w tym kontekście pojęcie to substrat zachowku, na podstawie którego oblicza się wysokość zachowku. Do substratu zachowku wlicza się m.in. darowizny poczynione maksymalnie 10 lat wstecz na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Z kolei darowizny dokonane na rzecz osób będących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku będą uwzględniane przy zachowku niezależnie od tego kiedy zostały dokonane. Tytułem przykładu: gdyby przyszły spadkobierca (który ma syna i córkę) przekazał nieruchomość w drodze darowizny tylko i wyłącznie synowi na 15 lat przed śmiercią, to córka będzie mogła domagać się zachowku od swojego brata. 

Jest jednak jedno rozwiązanie, które w takim przypadku pozwala uniknąć konieczności płacenia zachowku. Chcąc przepisać dom na konkretną osobę i mieć pewność, że spadkobiercom nie będzie przysługiwało prawo do zachowku, warto rozważyć umowę o dożywocie. W przypadku, gdy przekazanie nieruchomości nastąpi w drodze takiej umowy, jej wartość nie będzie uwzględniana przy zachowku. Umowa o dożywocie sprowadza się do tego, że nabywca w zamian za przeniesienie własności nieruchomości zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie.

Artykuł Jak spisać testament bez prawa do zachowku? pochodzi z serwisu Spadek Adwokat.

Kto dziedziczy spadek po bracie?

Przepisy prawa spadkowego przewidują kilka kręgów spadkobierców:

1. Małżonek oraz dzieci spadkodawcy
2. Małżonek oraz rodzice spadkodawcy
3. Małżonek oraz rodzeństwo spadkodawcy
4. Dziadkowie spadkodawcy
5. Pasierbowie
6. Gmina lub Skarb Państwa.

Wyróżnienie kilku kręgów dziedziczenia przekłada się na kolejność powołania danych osób do spadku. Oznacza to, że dana grupa zostaje powołana do spadkobrania dopiero wtedy, kiedy nie ma osób z grupy poprzedniej, które mogłyby dziedziczyć. 

W pierwszym kręgu spadkobierców znajdują się małżonek i dzieci, co oznacza że mają oni pierwszeństwo w powołaniu do spadku. Co do zasady wszyscy dziedziczą w częściach równych, z tym jednak zastrzeżeniem, że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż ¼ spadku.  

Zakładając, że spadkodawca pozostawił po sobie piątkę dzieci oraz małżonka (łącznie 6 osób), to każdy z nich –co do zasady– dziedziczyłby 1/6 udziału w spadku. Z racji, że udział małżonka, który dziedziczy w zbiegu z dziećmi nie może być mniejszy niż 1/4, dzieciom przypadnie pozostały udział (¾). Chcąc ustalić udział każdego z dzieci w spadku, należy podzielić pozostały udział ¾ przez liczbę dzieci, co w tym przypadku daje 3/20.

Kto dziedziczy spadek po bezdzietnym bracie?

Jeśli spadkobierca nie pozostawił zstępnych, do spadku powołani będą jego małżonek oraz rodzice. Udział spadkowy każdego z rodziców wynosi w takiej sytuacji ¼ (łącznie ½). Co ważne, gdyby spadkodawca nie posiadał formalnie ojca (a precyzyjniej: gdy ojcostwo rodzica spadkobiercy nie zostało ustalone), to wówczas matka spadkodawcy w ramach dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem otrzymałaby połowę spadku. 

Kto dziedziczy spadek po bezdzietnej siostrze?

Jak wyżej wskazano, do spadku bezdzietnego brata/siostry powołani będą jego małżonek oraz rodzice. Nasuwa się jednak pytanie: co w przypadku, gdy jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku? Wówczas jego udział spadkowy przechodzi na rodzeństwo spadkodawcy, które dziedziczy w równych częściach. 

Gdyby spadkodawca pozostawił po sobie małżonkę, ojca oraz dwójkę rodzeństwa, to udział spadkowy małżonki wyniósłby połowę. Ojcu przypadałaby ¼ udziału w spadku, a część do której zostałaby powołana zmarła już matka (¼), rozkłada się na rodzeństwo spadkodawcy, którzy dziedziczyliby po 1/8 udziału w spadku. 

Wspomnieć trzeba, że udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami spadkodawcy, zawsze wynosi połowę spadku, nawet jeśli w miejsce rodziców do spadku powołane zostanie rodzeństwo spadkodawcy. Dopiero w sytuacji, gdy spadkobierca nie pozostawił zstępnych, rodziców oraz rodzeństwa – co w praktyce zdarza się stosunkowo rzadko – małżonkowi przypadnie cały spadek. Jednocześnie warto wiedzieć, że przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji.

Kto dziedziczy spadek po bracie kawalerze?

W sytuacji gdy spadkodawca nie pozostawił małżonka i nie miał dzieci, cały spadek przypada rodzicom w częściach równych. Jak wyżej wspomniano, jeśli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Dlatego też, w sytuacji, gdy rodzice spadkodawcy nie żyją, cały spadek przypadnie rodzeństwu spadkodawcy.

Zakładając, że spadkodawca miał dwóch braci, nie miał małżonka i dzieci, a jego rodzice nie dożyli otwarcia spadku, to bracia zostaną powołani do spadku w miejsce rodziców. Skoro mamie spadkodawcy przypadałaby połowa spadku, to z tego tytułu każdy z braci zostanie powołany do ¼ spadku. Udział spadkowy ojca, który również wynosiłby połowę spadku, także rozkłada się na obu braci i w konsekwencji każdemu z nich przypadnie z tego tytułu po ¼ spadku.  Tym samym, sumując powyższe udziały, każdy z braci odziedziczy połowę spadku.

Warto wspomnieć, iż wyżej przedstawiona regulacja obowiązuje w stosunku do osób, które zmarły przed dniem 28 czerwca 2009 r. Wcześniej zasady dziedziczenia kształtowały się nieco inaczej, bowiem rodzeństwo dochodziło do dziedziczenia obok rodziców, a nie w ich miejsce, jak to ma miejsce obecnie.

Spadek po siostrze bezdzietnej

Idąc dalej, nasuwa się pytanie: co w sytuacji, gdy którekolwiek z rodzeństwa również nie dożyło otwarcia spadku? Jeśli brat (lub siostra) spadkodawcy miał dzieci, to im – w częściach równych – przypadnie udział spadkowy. Z kolei w przypadku, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych, rodziców, rodzeństwa, zstępnych rodzeństwa, cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy, którzy dziedziczą w częściach równych. 

Zachowek po bracie

Jak już wspomniano, jeśli spadkodawca nie miał żony ani dzieci, a jego rodzice zmarli wcześniej, do dziedziczenia dojdzie rodzeństwo spadkodawcy. Warto jednak rozważyć sytuację, w której spadkodawca przed śmiercią zapisuje w testamencie spadek komuś spoza rodziny. Czy w takim przypadku rodzeństwu (które w ramach dziedziczenia ustawowego byłoby powołane do spadku) przysługuje uprawnienie do zachowku? Niestety przepisy prawa spadkowego nie przewidują takiego uprawnienia. Zachowku mogą domagać się tylko i wyłącznie zstępni spadkodawcy (jego dzieci, wnuki, prawnuki itd.), małżonek i rodzice spadkodawcy. Rodzeństwo nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do zachowku.

Na koniec warto wspomnieć, iż w niniejszym artykule w odniesieniu do spadkobierców posłużono się przykładami, w których mowa była jedynie o ich śmierci. Przy czym, należy podkreślić, iż mowa tu również o odrzuceniu spadku, bowiem zgodnie z przepisami prawa spadkowego, spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.  Analogicznie kształtuje się sytuacja spadkobierców uznanych za niegodnych dziedziczenia.

Artykuł Kto dziedziczy spadek po bezdzietnym bracie lub siostrze? pochodzi z serwisu Spadek Adwokat.